Strategiczne położenie
Położenie między środkową Anatolią a południowymi szlakami wiązało region przez stulecia z sieciami przemieszczania się i komunikacji.
Listra: miasto ukryte we wzgórzu.
Zoldura Höyük, położone około kilometra na północ od centrum Hatunsaray, jest wielowarstwowym stanowiskiem osadniczym identyfikowanym ze starożytną Listrą.
Tożsamość i położenie
Znaczenie Listry wykracza poza jej status kolonii rzymskiej i obecność we wczesnochrześcijańskich przekazach; wynika także z ciągłości osadnictwa od wcześniejszych epok po późniejsze okresy.
Osada na wzgórzu
Widoczne dziś wzgórze jest rezultatem długiego procesu osadniczego.
Zoldura Höyük jest rozległym stanowiskiem osadniczym, rozciągającym się na około 740 metrów ze wschodu na zachód i 650 metrów z północy na południe. Wysokość około 31,7 metra odzwierciedla nagromadzenie nawarstwień kulturowych z różnych okresów.
Rozmiary te pokazują, że nie wystarczy postrzegać Listrę jako niewielkiego sanktuarium czy punktu zwiedzania z jednym budynkiem. Wzgórze należy rozpatrywać wraz z otaczającymi je płaskimi strefami osadniczymi.
Co stanowi o znaczeniu Listry
Cztery wymiary historyczne.
Znaczenie miasta wynika z połączenia funkcji wojskowych, administracyjnych, religijnych i regionalnych pełnionych w różnych okresach.
Kolonia rzymska
Miasto włączone do wojskowego i administracyjnego porządku Rzymu pod nazwą Colonia Iulia Gemina Felix Listra stanowiło część polityki kolonizacyjnej epoki Augusta.
Wczesne chrześcijaństwo
Tradycja tekstowa związana z Pawłem, Barnabą i Tymoteuszem czyni Listrę jednym ze znanych ośrodków historii chrześcijaństwa.
Miasto późnoantyczne
Monumentalna architektura sakralna i tożsamość ośrodka biskupiego świadczą o regionalnym znaczeniu Listry w późnym antyku.
Tekst i kultura materialna
O historii wiary z należytą ostrożnością.
Nowotestamentowe opowieści o Listrze wyjaśniają miejsce miasta w historii religii. Tekst historyczny nie jest jednak znaleziskiem archeologicznym; oba rodzaje źródeł mogą się uzupełniać, lecz nie zastępują się wzajemnie.
Paweł i Barnaba
Przekaz tekstowy opisuje przybycie dwóch postaci wczesnego chrześcijaństwa do Listry oraz ich spotkania w mieście.
Tymoteusz
W tradycji chrześcijańskiej Listra należy do miejsc związanych ze środowiskiem Tymoteusza, towarzysza Pawła.
Biskupstwo
Wzmianki o mieście jako siedzibie biskupiej w kolejnych stuleciach świadczą o trwałości jego znaczenia religijnego.
Listra na mapie
Droga ze wschodniej części Morza Śródziemnego do Likaonii.
Opowieść o pierwszej podróży w Dziejach Apostolskich 13–14 opisuje rozległą sieć przemieszczeń przez Cypr, Pamfilię i środkową Anatolię do Listry, a następnie powrót do tych samych przystanków w głębi lądu.
Listra na monetach
Nazwa i symbole miasta zapisane w metalu.
Rzymskie monety prowincjonalne bite w imieniu Listry nie były wyłącznie środkiem płatniczym. Portrety władców, tytuł kolonialny oraz przedstawienia rolnictwa i bóstw ukazują polityczną tożsamość miasta i sposób, w jaki samo się prezentowało.
01 · RPC IV.3 7265
Marek Aureliusz · Cezar Datowanie: ok. 147–161 n.e.
Symbol założycielski Rzymu w Listrze.
Stop miedziŚr. średnica 17 mmŚr. masa 3,54 g
-
Awers
Nieukoronowana głowa młodego, krótko brodatego Marka Aureliusza zwrócona jest w prawo. Tytuł „Cezar” wskazuje, że moneta pochodzi z okresu przed objęciem przez niego godności cesarskiej.
-
Rewers
Wilczyca stoi w prawo, odwracając głowę w lewo; pod nią karmi bliźnięta, Romulusa i Remusa. Symbol z opowieści o założeniu Rzymu bezpośrednio łączy kolonialną tożsamość Listry z Rzymem.
- Legenda awersu
- CAESAR AVRELIVS
- Legenda rewersu
- COLONIAE LVSTRA
02 · RPC I 3538
August Panowanie: 27 p.n.e.–14 n.e.
Scena orki wyrażająca tożsamość kolonialną.
Stop miedziŚr. średnica 26 mmŚr. masa 10,53 g
-
Awers
Głowa Augusta w wieńcu laurowym zwrócona jest w lewo; za portretem widnieje róg obfitości.
-
Rewers
Kolonista podąża w lewo z pługiem ciągniętym przez dwa garbate woły. Scena symbolicznie opowiada o założeniu rzymskiej kolonii i jej związku z ziemią.
- Legenda awersu
- IMPE AVGVSTI
- Legenda rewersu
- COL IVL FEI GEM LVSTRA
03 · RPC II 1606A
Tytus Panowanie: 79–81 n.e.
Portret cesarski i Atena.
Stop miedziŚr. średnica 19 mmŚr. masa 4,43 g
-
Awers
Portret Tytusa w wieńcu laurowym zwrócony jest w prawo. Imię i tytuły cesarza zapisano w legendzie otokowej.
-
Rewers
Przedstawiono zwrócone w lewo popiersie Ateny w hełmie z grzebieniem. Typ ten łączy na jednej monecie rzymską tożsamość Listry z wizerunkiem klasycznej bogini opiekuńczej.
- Legenda awersu
- IMP T CAE AVG [VESP]AS
- Legenda rewersu
- COL IVL LVS
04 · RPC IV.3 7264
Antoninus Pius Panowanie: 138–161 n.e.
Zboże, płodność i Ceres/Demeter.
Stop miedziŚr. średnica 28 mmŚr. masa 11,41 g
-
Awers
Brodaty portret Antoninusa Piusa w wieńcu laurowym zwrócony jest w prawo.
-
Rewers
Ceres/Demeter w welonie siedzi w lewo; w jednej dłoni trzyma mak i dwa kłosy, w drugiej długie berło. Wraz z niewielkim ołtarzem przed postacią kompozycja podkreśla świat rolnictwa i płodności.
- Legenda awersu
- ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS IIII
- Legenda rewersu
- CERERIS COL LVSTRA
Nota dotycząca ilustracji i wymiarów
Ilustracje nie są fotografiami muzealnymi ani aukcyjnymi, lecz nowymi rekonstrukcjami artystycznymi opartymi na opisach z katalogów naukowych. Nie kopiują dokładnie konkretnego znaleziska wykopaliskowego ani pojedynczej monety. Średnice i masy są wartościami przeciętnymi dla skatalogowanych egzemplarzy danego typu; rzeczywiste obiekty mogą się różnić.
Opowieść o Listrze w sztuce
Ślad Pawła w Listrze.
W przekazie Dziejów Apostolskich na pierwszy plan wysuwają się spotkania Pawła i Barnaby w mieście, opowieść o uzdrowieniu oraz ich próba powstrzymania przygotowań do ofiary. Przez stulecia sceny te interpretowano na nowo w różnych tradycjach artystycznych.
Nota o przedstawieniu artystycznym
Wizerunki Pawła w tym dziale są nowymi rysunkami inspirowanymi tradycją ikonograficzną późniejszych stuleci. Nie są portretami z czasów życia Pawła ani obiektami archeologicznymi odkrytymi w Listrze.
Nota dotycząca wykorzystania ilustracji
Krajobrazy przedstawiające przypuszczalny wygląd Zoldura Höyük i Listry są artystycznymi interpretacjami atmosfery miejsca; nie należy ich traktować jako precyzyjnych rekonstrukcji architektonicznych ani dowodów dokumentalnych. Rysunki Kilistra wykorzystano wyłącznie w osobnym dziale wyjaśniającym różnicę między obiema lokalizacjami.
Dwa miejsca często ze sobą mylone
Listra to nie Kilistra.
Listra to Zoldura Höyük koło Hatunsaray. Kilistra, położona w okolicach Gökyurt, jest inną osadą o odmiennym położeniu i charakterze historycznym. Podobieństwo nazw bywa źródłem pomyłek, jednak tożsamość geograficzna i archeologiczna obu miejsc jest odrębna.
Przeczytaj informacje dla zwiedzających
Kilistra · Gökyurt
Z bliska: przestrzeń wykuta w skale.
Poniższe rysunki prezentują wykute w skale przestrzenie Kilistra. Nie przedstawiają krajobrazu wzgórza Listry; umieszczono je tutaj, aby czytelnie ukazać wizualne i przestrzenne różnice między oboma miejscami.
