Stratejik coğrafya
İç Anadolu ile güney güzergâhları arasındaki konumu, bölgenin tarih boyunca hareket ve iletişim ağlarıyla ilişkili olmasını sağlamıştır.
Lystra: höyükte saklı kent.
Hatunsaray merkezinin yaklaşık bir kilometre kuzeyindeki Zoldura Höyük, antik Lystra ile özdeşleştirilen çok katmanlı yerleşim alanıdır.
Kimlik ve konum
Lystra'nın önemi, Roma kolonisi kimliği ile erken Hristiyanlık anlatılarında yer almasının ötesinde, daha eski çağlardan sonraki dönemlere uzanan yerleşim sürekliliğinde yatar.
Bir höyük yerleşimi
Bugün görülen tepe, uzun bir yerleşim sürecinin sonucudur.
Zoldura Höyük yaklaşık 740 metre doğu-batı ve 650 metre kuzey-güney doğrultusunda genişleyen büyük bir yerleşim alanıdır. Yaklaşık 31,7 metrelik yüksekliği, farklı dönemlerde oluşan kültür dolgularının birikimini yansıtır.
Bu boyutlar Lystra'yı yalnızca küçük bir kutsal alan ya da tek yapılı bir ziyaret noktası olarak düşünmenin yetersiz olduğunu gösterir. Höyük, çevresindeki düz yerleşim alanlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Lystra'yı önemli kılanlar
Dört tarihsel boyut.
Kentin önemi, farklı dönemlerde üstlendiği askerî, idari, dinsel ve bölgesel rollerin birleşiminden doğar.
Roma kolonisi
Colonia Iulia Gemina Felix Lystra adıyla Roma'nın askerî ve idari düzenine bağlanan kent, Augustus dönemi kolonizasyon politikasının bir parçasıdır.
Erken Hristiyanlık
Pavlus, Barnabas ve Timoteos'la ilişkilendirilen metinsel gelenek, Lystra'yı Hristiyanlık tarihinin bilinen merkezlerinden biri hâline getirir.
Geç antik kent
Anıtsal dinî mimari ve piskoposluk kimliği, Lystra'nın geç antik dönemdeki bölgesel ağırlığını gösterir.
Metin ve maddi kültür
İnanç tarihini dikkatle anlatmak.
Yeni Ahit'teki Lystra anlatıları kentin din tarihindeki yerini açıklar. Ancak tarihsel metin, arkeolojik bir buluntu değildir; iki veri türü birbirini tamamlayabilir fakat birbirinin yerine geçmez.
Pavlus ve Barnabas
Metinsel anlatı, iki erken Hristiyanlık figürünün Lystra'ya gelişini ve kentte yaşanan karşılaşmaları aktarır.
Timoteos
Lystra, Hristiyanlık geleneğinde Pavlus'un yol arkadaşı Timoteos'un çevresiyle ilişkilendirilen yerlerden biridir.
Piskoposluk
Kentin sonraki yüzyıllarda piskoposluk merkezi olarak anılması, dinî öneminin sürekliliğini gösterir.
Haritada Lystra
Doğu Akdeniz'den Likaonia'ya uzanan yol.
Elçilerin İşleri 13–14'te aktarılan ilk yolculuk anlatısı; Kıbrıs, Pamfilya ve İç Anadolu üzerinden Lystra'ya ulaşan, ardından aynı iç bölge duraklarına yeniden uğrayan geniş bir hareket ağı tarif eder.
Sikkelerde Lystra
Kentin adı ve simgeleri metal üzerinde.
Lystra adına basılan Roma eyalet sikkeleri yalnızca bir ödeme aracı değildir. Hükümdar portreleri, koloni unvanı, tarım ve tanrıça betimleri kentin siyasal kimliğini ve kendisini nasıl temsil ettiğini görünür kılar.
01 · RPC IV.3 7265
Marcus Aurelius · Caesar Tarihleme: yaklaşık MS 147–161
Lystra'da Roma'nın kurucu simgesi.
Bakır alaşımıOrt. 17 mmOrt. 3,54 g
-
Ön yüz
Kısa sakallı genç Marcus Aurelius'un çelenksiz başı sağa dönüktür. “Caesar” unvanı, sikkenin onun imparator olmadan önceki statüsüne ait olduğunu gösterir.
-
Arka yüz
Dişi kurt sağa doğru ayakta dururken başını sola çevirir; altında ikizler Romulus ve Remus'u emzirir. Roma'nın kuruluş anlatısına ait bu simge, Lystra'nın koloni kimliğini doğrudan Roma ile ilişkilendirir.
- Ön yüz yazıtı
- CAESAR AVRELIVS
- Arka yüz yazıtı
- COLONIAE LVSTRA
02 · RPC I 3538
Augustus Hükümdarlık: MÖ 27–MS 14
Koloni kimliğini anlatan saban sahnesi.
Bakır alaşımıOrt. 26 mmOrt. 10,53 g
-
Ön yüz
Defne çelenkli Augustus başı sola dönüktür; portrenin arkasında bereket boynuzu yer alır.
-
Arka yüz
İki hörgüçlü öküzün çektiği sabanla sola ilerleyen kolonist betimlenir. Sahne, Roma kolonisinin kuruluş ve toprakla kurduğu ilişkiyi simgesel olarak anlatır.
- Ön yüz yazıtı
- IMPE AVGVSTI
- Arka yüz yazıtı
- COL IVL FEI GEM LVSTRA
03 · RPC II 1606A
Titus Hükümdarlık: MS 79–81
İmparator portresi ve Athena.
Bakır alaşımıOrt. 19 mmOrt. 4,43 g
-
Ön yüz
Defne çelenkli Titus portresi sağa dönüktür. İmparatorun adı ve unvanları çevre yazıtında belirtilir.
-
Arka yüz
Sola dönük, sorguçlu miğfer taşıyan Athena büstü görülür. Bu tip, Lystra'nın Roma kimliği ile klasik koruyucu tanrıça imgesini aynı sikke üzerinde buluşturur.
- Ön yüz yazıtı
- IMP T CAE AVG [VESP]AS
- Arka yüz yazıtı
- COL IVL LVS
04 · RPC IV.3 7264
Antoninus Pius Hükümdarlık: MS 138–161
Tahıl, bereket ve Ceres/Demeter.
Bakır alaşımıOrt. 28 mmOrt. 11,41 g
-
Ön yüz
Defne çelenkli ve sakallı Antoninus Pius portresi sağa dönüktür.
-
Arka yüz
Peçeli Ceres/Demeter sola dönük oturur; elinde haşhaş ile iki başak, diğer elinde uzun asa taşır. Önündeki küçük sunakla birlikte bu kompozisyon tarım ve bereket dünyasını öne çıkarır.
- Ön yüz yazıtı
- ANTONINVS AVG PIVS P P TR P COS IIII
- Arka yüz yazıtı
- CERERIS COL LVSTRA
Görsel ve ölçü notu
Bu görseller müze veya müzayede fotoğrafı değil, bilimsel katalog tariflerinden hareketle hazırlanmış yeni sanatsal çizimlerdir. Belirli bir kazı buluntusunu ya da tek bir sikkeyi birebir kopyalamaz. Çap ve ağırlık değerleri kataloglanan örneklerin tip ortalamalarıdır; gerçek örnekler arasında farklılık görülebilir.
Sanatta Lystra anlatısı
Pavlus'un Lystra'daki izi.
Elçilerin İşleri'nde aktarılan anlatıda Pavlus ve Barnabas'ın kentteki karşılaşmaları, iyileştirme anlatısı ve kurban hazırlığını durdurma çabası öne çıkar. Bu sahneler yüzyıllar boyunca farklı sanat geleneklerinde yeniden yorumlanmıştır.
Sanatsal temsil notu
Bu bölümdeki Pavlus betimleri, sonraki yüzyılların ikonografi geleneğinden esinlenen yeni çizimlerdir. Pavlus'un yaşam döneminden kalmış portreler veya Lystra'da bulunmuş arkeolojik eserler değildir.
Görsel kullanım notu
Zoldura Höyük ve Lystra'nın olası görünümünü anlatan peyzaj görselleri, alanın atmosferi için hazırlanmış sanatsal yorumlardır; kesin mimari restitüsyon veya belgesel kanıt olarak değerlendirilmemelidir. Kilistra çizimleri ise yalnızca iki yer arasındaki farkı açıklayan ayrı bölümde kullanılır.
Sık karıştırılan iki yer
Lystra, Kilistra değildir.
Lystra; Hatunsaray yakınındaki Zoldura Höyük'tür. Kilistra ise Gökyurt çevresinde bulunan, farklı konuma ve farklı tarihsel dokuya sahip başka bir yerleşimdir. Benzer adlar iki alanın zaman zaman karıştırılmasına yol açsa da coğrafi ve arkeolojik kimlikleri ayrıdır.
Ziyaret bilgisini okuyun
Kilistra · Gökyurt
Kaya oyma dokuya yakından bakış.
Aşağıdaki çizimler Kilistra'nın kaya oyma mekânlarını tanıtır. Lystra'nın höyük peyzajını temsil etmez; iki alan arasındaki görsel ve mekânsal farkı anlaşılır kılmak için bu bölümde yer alır.
